Rondje NL

trein

In de trein van Groningen naar de Randstad droomde ik dat ik er in uurtje zou zijn. De scherpe bocht bij Hoogeveen bracht me weer bij werkelijkheid.  Het CPB had immers een businesscase gemaakt:  de HSL-noord kan nooit uit.

Nu weet ik iets van businesscases. Ik heb er verscheidene gemaakt en eerlijk gezegd is het in de praktijk nooit veel meer dan hogere spreadsheetkunde: er komt uit wat je er aan veronderstellingen instopt. Opstomend met de snelheid die aan het einde van 19e eeuw ook al was bereikt, vroeg ik me bij Meppel daarom af of het nou echt zo’n gek idee is?  Na 7 jaar teruggang en stilstand rekenen we ons nu weer rijk met een sukkelige  groei van 1 ¼ % . Maar daarmee zullen we onze achterstand niet inlopen. Echte groei vraagt investeringen.

Investeren in harde en zachte infrastructuur

Iedereen weet dat investeren in kennis het beste rendement op lange termijn geeft. Investeren in ‘harde’ infra-structuur geeft juist het beste rendement op de wat kortere termijn. Kennis ontwikkelt zich het beste door intensief contact tussen kennisprofessionals bij kennisinstellingen, bedrijven en overheden. Gelukkig hebben we breedband. Maar echte doorbraken, wetenschappelijk en commercieel ontstaan bijna altijd door toevallige ontmoetingen. Daarom: We combineren de twee. Laten we een HSL-rondje-NL bouwen dat alle belangrijke universiteits- en andere kennissteden bundelt en binnen een uur van elkaar brengt. Studenten,  docenten, onderzoekers,  zwermen over het land naar kennisinstellingen en bedrijven waar met die kennis nieuwe producten, diensten en weer nieuwe kennis wordt gemaakt.  ‘Keep on dreaming’ roepen de ridders van de econometrische en andere modellen me toe, terwijl mijn oren pijn doen in de te smal ontworpen  ‘Hanze-tunnel’ op het nieuwe boemelspoor  tussen Lelystad en Zwolle. Om te beginnen kan het natuurlijk nooit uit; u weet wel, de businesscase. Bovendien, al zou de businesscase kloppen,  waar moet dat geld vandaan komen, nu het gas min of meer op is, de economie maar een heel klein beetje groeit en de zorgkosten ons boven het hoofd groeien?  Over die businesscase, later. Eerst maar eens over het geld. Hoeveel is er nodig? De HSL-Zuid heeft voor 120 kilometer € 7,5 miljard gekost. Maar liefst € 62,5 miljoen per kilometer. Laten we eens aannemen dat het Rondje-NL in totaal 750 kilometer omvat, waarvan er dus al 120 ligt. Resteert 630 kilometer. Komen we op zo’n € 40 miljard.

Investeren door hervormen

In het economisch-politieke debat staan twee visies tegenover elkaar. De vulgair Keynesiaanse visie die vooral de SP huldigt is dat we ons uit de crisis moeten ‘investeren’, waarbij dat investeren meestal neerkomt op extra consumeren. De andere, is een vulgair Friedmanniaanse visie die zegt dat we ons uit de crisis moeten ‘hervormen’. Hiervoor staan vooral  VVD en D’66 aan de lat, waarbij die hervormingen vooral neerkomen op het verminderen van aanspraken en rechten van burgers en daarmee dus op het verarmen van (delen van) de bevolking.  Beide recepten afzonderlijk leiden uiteindelijk niet tot groei, maar tot een lagere welvaart. Het recept is wat mij betreft dat we ons uit de crisis investeren door te hervormen. Wat mij betreft gaat het dan om hervormingen die ons concurrentievermogen vergroten ten opzichte van de échte peer-group: de VS, Korea, Singapore, Shanghai, de Scandinavische landen en Duitsland. Deze hervorming richt zich op het aanpakken van de ten hemel schreiende  inefficiencies in onze economie. Ieder ziet deze om zich heen in de vorm van ingewikkelde en slecht werkende procedures, kastjes die naar muren verwijzen, non-antwoorden, call-centres en on-helpdesken. Niettemin zitten deze kosten niet in de modellen van de beleidmakers en worden ze daarom niet (h)erkend.  Ik heb een simpele rekensom: Ons BNP bedraagt op dit moment € 850 miljard. Volgens de geleerden zit hiervan zo’n 50-60% in transactiekosten. Dus, zeg zo’n € 450 miljard. Het gaat hier om de kosten van het gedoe, de fuzz om producten en diensten op zijn plek te krijgen. Het wordt de hoogste tijd om juist aan deze kosten een efficiency-taakstelling op te leggen. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier niet alleen om de overheid, maar net zo zeer om al die krakkemikkige procedures bij bedrijven als banken, verzekeraars, telefoonbedrijven, webwinkels. Stel – conservatief – 1% per jaar. Onze nationale economie wordt daarmee ieder jaar € 4,5 miljard voordeliger, doordat processen zo worden georganiseerd dat mensen bevrijd worden van nutteloze taken en dus veel productiever worden.  Die 4,5 miljard komt op allerlei plekken bij bedrijven en overheden beschikbaar. Die zijn dus niet rechtstreeks beschikbaar voor ons Rondje-NL. Maar dat hoeft ook niet. Een langdurig volgehouden programma, gericht op het elimineren van overbodige kosten in de transactiesfeer verhoogt de groei van onze economie. Met die 4,5 miljard die jaarlijks autonoom bij bedrijfsleven en overheid beschikbaar komt voor investeringen in groei, kunnen we – zonder door de -3% norm te zakken ook 4,5 miljard lenen voor het Rondje-NL .

NL-Stad

‘Hoera’ zeg ik tegen me zelf als ik voorbij Almere over de “Hollandse brug” de Randstad in rijdt. Binnen 10 jaar moet het kunnen, in een uurtje van Groningen naar Amsterdam. Het geld is er. Het begrotingstekort zal zeker niet stijgen. En dan de businesscase: van Nederland een stad maken waarin  17 miljoen hoog opgeleide  inwoners eigenlijk op niet meer dan een uur van elkaar wonen: daar kan altijd een kloppende spreadsheet van gemaakt worden….

laat een bericht achter