Jan Kees

acropolisIk denk nog wel eens aan Jan Kees de Jager. Aan dat rood aangelopen, maar toch fris gewassen grote hoofd, dat ons overtuigd van zijn eigen gelijk (“I’m Dutch, so I’m blunt”), achtereenvolgens toe riep dat er geen cent naar de Grieken zou gaan…., nou ja, wel een paar centen, maar tegen hoge rente…., nou ja, nog wat meer centen tegen een wat lagere rente…. en dat ze echt alles zouden terugbetalen.  Absoluut, zeker weten…..!

Inmiddels zijn we 240 miljard verder, tegen de laagst mogelijke rente en hebben we de zoveelste akte in het Griekse drama achter ons. Sirenen zongen, orakels spraken, giftige dampen trokken op uit de onderwereld. Het spektakel is groot, maar eigenlijk onbelangrijk.

Eurofiel

Belangrijk is iets anders: het doel van de EU was zijn inwoners welvaart te bieden als basis voor vrede, vrijheid en veiligheid.  En ik beken het maar volmondig: ik ben Eurofiel. De EU is het beste dat ons heeft kunnen overkomen sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het is nog steeds een baken van vrijheid en vrede, van welvaart en van hoop voor velen op andere continenten, die graag daaraan deel willen hebben. De EU heeft het mogelijk gemaakt om op heel grote schaal verbindingen te leggen tussen burgers, wetenschappers, kunstenaars en niet in de laatste plaats tussen bedrijven en consumenten en bedrijven onderling. Voor het overgrote deel zijn dat waardevolle verbindingen, die wederzijds voordelig zijn. Dat is de sleutel van onze welvaart geweest, resultaat van een steeds hechtere integratie. Maar, resultaten uit het verleden zijn geen garantie…. Dat zien we in Griekenland, waar de realiteit van dit moment is dat de Grieken grotendeels werkloos en arm zijn, dat ze hun huur en dokter niet meer kunnen betalen en dat jongeren de leegte van een leven van werkloosheid en armoe tegemoet zien. In Spanje is het een beetje, maar niet heel veel beter. Het zelfde geldt voor Portugal en Ierland. Bij ons zelf in het rijke Europese ‘heartland’ zitten we al jaren op de 0-lijn, verpulvert en verarmt de middenklasse en heeft de nieuwe generatie uitzicht op een carrière van aan één geregen tijdelijke baantjes, slecht pensioen en weinig kans op een eigen huis, tenzij je met een zilveren, of gouden lepel in de mond bent geboren. Kortom: déze EU levert gewoon niet.

De Wet van Jozef

Jozef profeteerde  eertijds de Farao al dat er na zeven vette jaren, zeven magere jaren zouden komen,  misschien wel de meest fundamentele wet die de economie ooit heeft opgeleverd. Het principe is eenvoudig: Een tijdje gaat het goed, er wordt steeds meer geproduceerd, er wordt steeds meer gekocht, steeds meer geleend om nog meer te kunnen kopen…. En dan gebeurt er iets. Op eens realiseren we ons dat we meer geleend  hebben dan we kunnen afbetalen en dat we trouwens al die spullen ook eigenlijk helemaal niet nodig hebben. We trappen op de rem en de crisis is daar. Op school leerde ik vroeger dat een land op twee manieren uit een crisis kan komen:  Verlaag je wisselkoers, dan worden je producten in het buitenland goedkoper en stijgt de export en/of creëer een begrotingstekort en ga met deze ‘lening’ investeren in toekomstige groei. Dit was de theorie, grofweg Keynes,  die in de jaren ’80 in de ban is gedaan. Ze kon het merkwaardige fenomeen van gelijktijdige stagnatie en hoge inflatie (stagflatie) in de jaren ’70 en’80 niet verklaren. De Keyensiaanse consensus is opgevolgd door een ‘dissensus’ van door elkaar kakelende ‘neo-klassieke’, ‘neo-keynesiaanse’ en ‘minskyaanse’ economen, die het over alles oneens zijn behalve over één ding: als je met de vorming van de Euro je wisselkoers-flexibiliteit inlevert, dan is het wel raar om tegelijk ook je flexibiliteit om het begrotingstekort te laten groeien beperkt door daaraan de roemruchte -3%-grens te stellen. Dus…., waarom doen we dat dan?

Wantrouwensinfrastructuur

Waarom instrumenteren we onze muntunie met een ‘stabiliteits en groeipact’, dat als effect juist ‘chaos en krimp’ heeft? Het antwoord op die vraag is simpel: we vertrouwen elkaar voor geen cent. De -3%-norm is een ‘wantrouwensinfrstructuur’.

Natuurlijk: het wantrouwen in de Griekse overheid was terecht. “Ze” hebben de kluit belazerd. Maar wie waren die “ze” precies en waarom kregen die maffiosi van rechts en links al die jaren de gelegenheid om baantjes naar elkaar te schuiven, om projectgelden naar elkaar over te maken, om de statistieken te belazeren? We vreesden dat het zo zou gaan en daarom naaiden we ze in het ‘chaos en krimppact’ en zie….  we kregen gelijk. Ze hebben er een zootje van gemaakt. Maar stel dat we hadden geïnvesteerd in een vertrouwensinfrastructuur. Stel:

  • dat we hadden beschikt over een Europese Bestuursacademie, waarin we kennis  uitwisselen over hoe je belasting moet heffen en belastinggeld hoort te besteden, over hoe je het concurrentievermogen van een economie kunt versterken,
  • dat we hadden geïnvesteerd in een Europese institutionele infrastructuur met een integratie van rechtssystemen, integratie van onderwijssystemen, culturele uitwisseling, integratie van belastingdiensten en andere openbaar bestuurssystemen, het vermogen om elkaar te begrijpen, dus minimaal om elkaar te verstaan.
  • dat we ons hadden ingespannen voor het (verder) versterken van Europese wetenschappelijke netwerken waarvan de ‘nodes’ zich uitstrekken van de Peloponesos en Zuid-Andalusië tot de Hongaarse poesta’s en Noord-Lapland
  • dat we niet alleen universitaire studenten, maar ook andere jongeren in staat stellen om via Erasmus beurzen elkaar systematisch kunnen ontmoeten en elkaars kansen te kunnen delen?

Zou dat de kansen op gesjoemel niet enorm hebben verminderd en vooral ook de kracht van de economieën in Europa en het vermogen van jongeren om over grenzen heen met elkaar tot nieuwe waardevolle verbindingen en daarmee tot nieuwe economische activiteiten te komen niet enorm hebben versterkt? Zou dat eigenlijk geen veel betere investering zijn geweest. Er zijn bergen gevalideerde theorie die zo’n richting ondersteunen.

Wantrouwen is een dure hobby

Jan Kees redt intussen de KPN. Aan hem is dit soort softe taal vast niet besteed. “Afspraak is afspraak” is zijn credo, ook als deze afspraken gebaseerd zijn op een uitbundig gefalsificeerde theorie. Hopelijk denkt hij bij KPN beter na, daar zijn nog genoeg andere problemen. Wat Europa betreft: naar die € 240 miljard kunnen we fluiten. Wantrouwen is een dure hobby.

laat een bericht achter